Google, Facebook, Amazon và Thời Đại Độc Quyền Kiểu Mới

Google, Facebook, Amazon và Thời Đại Độc Quyền Kiểu Mới

Thử tưởng tượng 1 tương lai không xa khi cơ quan chống độc quyền đề nghị Facebook phải phân phối lại Instagram và WhatsApp. Thử tưởng tượng khi kho lưu trữ và dịch vụ vận chuyển của Amazon đang độc chiếm phân khúc thì doanh nghiệp này lại phải chia nhỏ như AT&T(công ty viễn thông đa quốc gia). Thử tưởng tượng công cụ tìm kiếm Google hay Youtube trở thành dịch vụ độc quyền có điều tiết, y như điện và nước.

Biên lợi nhuận, địa vị thống trị phân khúc, và tầm ảnh hưởng của Facebook, doanh nghiệp mẹ của Google – Alphabet, và Amazon, theo các nhà kinh tế và lịch sử học, cho thấy những doanh nghiệp này đang phát triển thành các đế chế độc quyền kiểu mới. Một khi họ củng cố quyền kiểm soát phân khúc của mình, các hậu quả tiêu cực đối với sự đổi mới và tính tranh đua đang phát triển thành rõ ràng hơn bao giờ hết.

Richard du Boff, giáo sư danh dự về lịch sử kinh tế ở trường ĐH Bryn Mawr nói, Google, Facebook và Amazon cũng tương tự như doanh nghiệp độc quyền khác, Western Union, “ông lớn” của ngành điện tín. “Điều mà Western Union luôn làm là quét sạch đối thủ trên phân khúc, dù là thâu tóm hay bằng bất kỳ phương pháp gì. Động cơ chính, theo như tôi thấy, chính là sự độc tôn trên phân khúc.”

Chủ tịch Microsoft, Bill Gates, được đề nghị điều trần trước Quốc hội năm 1998
Chủ tịch Microsoft, Bill Gates, được đề nghị điều trần trước Quốc hội năm 1998

Tuy nhiên, chuyên gia không đánh đồng Apple với các đế chế độc quyền mới. Tương tự như Microsoft hay Intel, Apple được phân tách là dễ bị tổn hại trong hiện trạng phân khúc đang bị xâu xé, dù thực tế thì đấy là doanh nghiệp công nghệ đứng đầu địa cầu về doanh thu, lợi nhuận, và vốn hóa phân khúc.

Ngày nay, một số nhà độc quyền khác xa với các ông trùm cướp bóc thời xưa bởi họ không hoàn toàn hành động kiểu như Andrew Carnegie: cho đội bảo vệ có vũ trang xả súng vào công nhân tham dự bãi công. Các nhà quản lý sẽ không để tâm đến 1 doanh nghiệp trở thành độc quyền trừ khi điều đấy gây hại cho cộng đồng hay cản trở đổi mới sáng tạo. Nhưng với các luận điểm này, nhiều người cáo buộc rằng có sự cấu kết giữa nhà cầm quyền với những doanh nghiệp độc quyền. Hãy nhìn cái cách mà Google và Facebook thống trị việc thu thập dữ liệu người dùng, hay đáng ngờ về mặt đạo đức của Facebook khi tiết lộ lượng lớn tài liệu cá nhân của khách hàng cho các nhà phát triển.

Facebook và Google

Google và Facebook cùng nhau nắm giữ 73% phân khúc quảng cáo trực tuyến ở Mỹ. Đây có thể không phải là điềumọi người quan tâm đến. Nhưng thành công này đa số dựa trên thực tế là cả hai đã đầu tư rất nhiều tiền để thu thập dữ liệu và có đầy đủ phần cứng và phần mềm do các kĩ sư ưu tú nhất thiết kế. Bằng cách này, họ cũng giống như những “ông lớn” ngành bưu chính có các khoản đầu tư khổng lồ cho cơ sở hạ tầng đến mức không doanh nghiệp mới nổi nào có thể bắt kịp họ.

Họ cũng được hưởng lợi từ tiền lệ chưa từng có trong lịch sử:  khả năng sử dụng người dùng như nguồn lao động miễn phí khổng lồ. Hệ thống của họ vận hành bằng tài liệu cá nhân, nhưng thay vì họ phải bỏ công đi tìm, người dùng sẵn sàng cung cấp cho họ.

Glen Weyl – nhà nghiên cứu chính của Microsoft Resaerch, cho rằng: “mạng xã hội cũng là cách thâu tóm phân khúc, và Facebook là người thành công nhất. Về tính năng căn bản, mạng xã hội này gần như không thay đổi trong suốt 1 thập kỷ, nhưng nó đã thu về đủ lợi nhuận để mua lại (Instagram, Whatsapp) hay bắt chước (Twitter và Snapchat) là đối thủ nặng ký của mình”.

Có bằng chứng sơ bộ cho thấy diện tích phân khúc quảng cáo trực tuyến có thể phát triển nhanh hơn tốc độ tăng trưởng của Google và Facebook.

Người phát ngôn của Facebook cho biết: “Chúng tôi đang phải đối mặt có cuộc tranh đua khốc liệt khi công nghệ mới thay đổi cách mọi người kết nối với nhau. Facebook chỉ là một phần trong hệ sinh thái bao gồm hàng chục sản phẩm nhắn tin, ứng dụng chia sẻ hình ảnh, và các dịch vụ khác. Mức độ phổ biến không đồng nghĩa cho việc thống lĩnh phân khúc, và thị phần không chắc chắn sự thành công trong tương lai.”

Amazon

Kim Wang từ Trường Kinh doanh Sawyer thuộc Đại học Suffolk, cho rằng: “sự bành trướng và tham vọng của mình, Amazon đã cho ta thấy thế nào là độc quyền kiểu cổ điển. Amazon có vẻ quyết tâm thống trị từ điện toán đám mây và phân phối lẻ trực tuyến sang cả phân phối lẻ qua hệ thống cửa hàng đến vận chuyển hàng hóa, điều khiển máy tính thông qua giọng nói và vô vàn ngành nghề khác”.

Hiện ở Amazon chiếm đến 44% phân khúc thương mại điện tử ở Mỹ, và đang tăng trưởng nhanh chóng ở các phân khúc từng thất bại trước đấy, như hàng hiệu và thực phẩm. Điều này đã thuyết phục một số đối thủ tranh đua trước đấy phải hợp tác với Amazon, bằng cách tích hợp vận hành kinh doanh từ đặt hàng đến vận chuyển – và có thể ngày nào đấy sẽ kết hợp thêm cả sản xuất.

Nếu sự phát triển chóng mặt của Amazon tiếp tục lấn sang lĩnh vực kinh doanh khác, thật khó để hình dung ra cách nào có thể phá vỡ sự độc tôn này.

Jeff Wilke, Giám đốc của Amazon về mảng kinh doanh trên toàn cầu, cho biết, trong toàn bộ lĩnh vực kinh doanh, Amazon đang có 1 “cuộc tranh đua đáng kinh ngạc”.

Gần đấy, ông đã trả lời tờ Journal: “Trong phân khúc phân phối lẻ toàn cầu, chúng tôi có ít hơn 1% thị phần. Tôi không nghĩ bất kỳ cuộc tranh đua nào trong các lĩnh vực này giống như 1 trận bóng, nơi chỉ có duy nhất 1 kẻ chiến thắng.”

Apple

Các chuyên gia cho biết, mặc dù Apple có thể tăng mức lợi nhuận khổng lồ của mình trong ngành công nghiệp di động, song rất khó để nhìn nhận Apple ở thế độc quyền chỉ bằng việc phân tách thị phần.

“Hiệu ứng mạng lưới” (network effects) xảy ra khi việc tăng thêm người dùng mới tạo ra giá trị cho sản phẩm – dù cho là máy fax hay facebook. Với Apple, khách hàng lại góp phần nâng cao giá trị của iPhone và iPad.

Mẫu Apple iPhone X được trưng bày trong sự kiện ra mắt sản phẩm ở Cupertino, California
Mẫu Apple iPhone X được trưng bày trong sự kiện ra mắt sản phẩm ở Cupertino, California

Catherine Tucker, giáo sư về quản lý và marketing ở Trường Quản lý MIT Sloan, cho biết, Microsoft từng có nền móng thống trị tương tự, và nhiều người tin rằng hiệu ứng mạng của nền móng khách hàng rộng lớn có thể giúp hãng này duy trì địa vị độc tôn .

Theo Tiến sĩ Tucker, chúng ta đã phân tích sai về “hiệu ứng mạng lưới”, và chúng ta đã không nhận ra rằng hiệu ứng này cũng có thể giúp nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp phá hủy địa vị của các người khổng lồ như Microsoft. “Hiệu ứng mạng lưới” giúp dòng điện thoại thông minh như iPhone mau chóng phát triển thành phổ biến, điều này làm ảnh hưởng đến nền móng của Microsoft’s Office và Windows.

Ngay cả việc Apple có iTunes, đồng nghĩa cho việc tiếp quản ngành công nghiệp âm nhạc, cũng là minh chứng cho 1 xu hướng thoáng qua, như việc Spotify và các dịch vụ trực tuyến khác lên ngôi.

Bước khởi đầu

Không phải toàn bộ đều chấp nhận rằng Facebook, Google, hay Amazon, có tiềm lực mạnh như giai đoạn này và cần được kiểm soát. Tiến sĩ Wang: “Sẽ có ngày Amazon cũng suy tàn. Rất hiếm doanh nghiệp có thể duy trì địa vị của mình mỗi khi công nghệ mới ra đời.”

Trong lịch sử toàn bộ ngành công nghiệp độc quyền, dù là dầu mỏ, đường sắt, thép hay đồ gia dụng, ngay cả các đối thủ tham vọng nhất cũng mất hàng thập kỉ để củng cố thị phần của họ trong phân khúc. Kể cả có tốc độ tăng trưởng như giai đoạn này, hiện giờ vẫn chỉ là bước khởi đầu của “ông lớn” công nghệ.

Tiến sĩ Weyl nói: “Các doanh nghiệp thường đi theo 1 trong hai cách  – mốt số nhảy vào các lĩnh vực có biên lợi nhuận giảm dần theo diện tích và họ bị kiểm soát bởi chính quy luật này của phân khúc. Số khác chỉ có thể bị kiểm soát khi bị biến thành 1 “dịch vụ công ích” kiểu như điện hay nước.

‘Vùng chết chóc’ ở thung lũng Silicon: Nơi 1 startup non trẻ chỉ có thể sống sót vài tháng trước khi bị các gã khổng lồ như Google, Facebook, Amazon ‘xử tử’

4 ông lớn của ngành công nghệ thế giới
4 ông lớn của ngành công nghệ thế giới

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *